marta 1915 odrzava se u Chikagu velik zbor pouzdanika, na kome, na predlog bivseg hrvatskog narodnog poslanika Dr. Franka Potocnjaka, kongres jednoglasno prihvaca rezoluciju kojom trazi ujedinjenje svih Srba, Hrvata i Slovenaca u jednu drzavu sa Kraljevinom Srbijom, i izabire Jugoslovenski narodni odbor radi rada i propagande u korist svrhe oznacene u rezoluciji. U augustu 1915 odrzani su kongresi iselje-nicke zajednicke organizacije Hrvata, Srba i Slovenaca »Narodne Obra-ne« u Antofagasti i u Punta Arenas sa istim ciljem i sa analognim rezo-lucijama, a 29 i 30 novembra odrzan je drugi veliki kongres u Pittsbur-gu pod pretsedavanjem hrvata Monsignora Nika Grskovìca, koji se kongres u istini mogao smatrati legitimnim pretstavnikom svih americ-kih Hrvata, Srba i Slovenaca, jer su tu bile zastupane sve vaznije organizacije svih triju delova. Bilo je tu prisutno 615 delegata iz svih krajeva Severne Amerike, koji su zastupali 400 lokalnih organizacija, te sve velike zajednice sindikata i drustava jugoslovenskih, kao H r -vatsku naro'dnu zajednicu (500 drustava sa 40.000 clanova), Hrvatsku zajednicu Illinois (110 drustava sa 10.000 eia-nova), Savez sjedinjenih Srba (10.000 clanova), Srpski pravoslavni savez Srbobran (7.000 clanova) itd. Rezolucija prihvaca jednoglasno na-celo nacionalnog jedinstva Srba, Hrvata i Slovenaca, te program stva-ranja jedinstvene jugoslovenske drzave, a izrazuje neograniceno pove-renje u Kralja i narodnu Dinastiju K a r a d o r d e v i c a. U Juznoj Americi pokret je u glavnom kulminirao u velikim zborovima pouzdanika a u Antofagasti i Punta Arenas u pocetku augusta 1915. Rad svih tih pokreta i organizacija koje su iz njih nastale, u Americi bio je u glavnome propagandisticki i potporni i na oba polja ucinio je za stvar narodnog ujedinjenja, prema prilikama, vrlo mnogo. Nije za-datak ove studije da se to detaljnije prikaze, jer se mi svega toga do-dirujemo samo u toliko koliko nam sluzi kao obrazlozavanje nasega prikaza o evoluiranju nacionalno-politickih stremljenja Jugoslovena od partikularizama, medusobno antagonistickih i cesto priklonjenih izve-snoj konciljantnosti prema Habzburgu, do unitaristicke, nepomirljive protiv austrijske i habzburske koncepcije. Ne bi verno prikazali pravo stanje duhova nasih kolonija u Americi, kada bi precutali da taj ireden-tisticki duh nije jednodusno i neosporeno vladao u citavom nasem ele-mentu, narocito u pocetku. Bilo je i istaknutih pojedinaca i jakih skupova medu Hrvatima i Slovencima, koji su bili partikularistièki i austrofilski raspolozeni, ali ogromna vecina, narocito posle prvih velikih pobeda srpske vojske, prigrlila je unitaristicki nacionalni program. Isti-na jeste da broj dobrovoljaca, koje su dali americki Jugosloveni, nije bio velik, ali srazmemo, prema drugim emigracijama (na pr. prema Italijanima) bio je prilicno znatan, a sto je glavno, kao dokaz duhovne evolueije koju ovaj prikaz proucava, iz hrvatskih i slovenackih krugova, koliko je islo momaka da pusku nosi na evropskim bojistima i pre stu-panja u rat severoamericke Unije, bilo je sve na strani Antante, kao sto i noveana pomoc koja se u Americi organizovala, bila je jedino na korist pretstavnika otpora i borbe protiv Habzburga, kao sto su i sve iole kvalifikovane politicke izjave nasega elementa iz obeju Amerika,
5*
67