»Provinces illyriennes« trainee dodira sa velikim Korzikancem. Doc-nije, sezdesetih godina, bice ta ista iskra ona, koja nadahnjuje veliko-hrvate pravase Kvaternika i Bacha, kad u reviji Hrvatskoj glo-rificiraju Napoleona, dokazuju njegovo hrvatsko podretlo, a suge-riraju ideju da bi Marmontovu porodicu trebalo dovesti na presto ne-zavisne Hrvatske Drzave. Sa toga gledista treba, u formiranju jugo-slovenskog nacionalizma, pored objektivnih elemenata rase, geografije, historije, zajednickog zivota kroz vekove, susedstva, imati takode na umu nacionalisticki dah velike Francuske revolucije i njezinu kon-kretnu tvorevinu Iliriju, koja za daljnji razvoj nase nacionalne ideje ima barem toliko znacenje kao Republika Cisalpina za italijansku.
  Kako ce se konkretno izvrsiti ujedinjenje toga naroda i obrazovanje nezavisne nacionalne drzave, pod kojim imenom, pod kojom formom vladavine, u ka'kvoj vezi sa dinastijama i drugim narodima, sa kojima je dosad jugoslovenska masa bila vezana, to sve nije uzimano u prouca-vanje, odnosno ako jeste, to su tacke, u kojima nema izmedu svih tih velikih Jugoslovena nikakva trajna sporazuma. Mnogi, vecina hrvat-skih i 1 i r a c a , prizeljkuju nekakovu Iliriju, koja bi okupila sve Hrvate, Srbe, Slovence pod Habzburgom, ilirskim kraljem, oko Zagreba. Vladika-pesnik Petar Petrovic Njegos prihvatio bi neku Jugoslaviju oko grofa Jelacica i Zagreba. Knjaz Mihajlo ima ambiciju da centar bude on i njegova dinastija, Obrenovici, te Beograd. Starceviceva Velika Hrvatska ne bi imala predrasude protiv Habzburga, pod uslovom da se u svoj snazi vaspostavi historijsko drzavno pravo hrvatsko i da se Kralj okruni krunom Zvonimirovomu u Zagrebu.
  Na cisto politickom polju ima malo zajednickog istupanja u ovom vremenskom razmaku izmedu tridesetih i sezdesetih godina prosloga veka, po kojima bi se manifestovaio da je narodno voestvo ili masa dobila svest o svome jedinstvu i o potrebi skupnog istupanja. Rat s Madarima 1849, gde se Hrvati i Srbi, pod Jelacicem, Stratimirovicem i Knicaninom zajednicki bore protiv madarskog imperijalizma, pa instaliranje hrvatskog baña grofa Jelacica po srpskom karlovackom patriaru Rajaciéu, u istini su prolazni fenomeni, kako je prolazan fe-nomen i zanosni zakljucak hrvatskog sabora 1860 da se zajednicki na-rodni jezik nazove jugoslovenski jezik. Prakticka politika, i visoka i ona dnevna, ulicna, nisu nicim odavali da su zadahnute onim jednim nacionalnim duhom. Na tome polju pored svega teoretskog prizna-vanja jedinstvene misli od vodja gotovo svih politickih smerova, uci-njeno je vrlo malo.
  Jedno su ti buditelji oko Gaja na jednoj, oko Vuka na drugoj strani svakako svrsili, a to je unifikacija knjizevnog jezika za Srbe i Hrvate. Prodiranje stokavskoga govora kao knjizevnog govora za sve Hrva'ce i Srbe, bilo je, kako smo prikazali, pocelo vec davnije, ali to spontano prodiranje nije bilo ni' vec zavrseno, ni sistematsko. U Hrvatskoj je gotovo jedino, koliko je knjizevnost zivela, bolje tavorila, bio u upotrebi kajkavski dijalekat, a i u Srbiji je jezik knjizevnosti i Crkve bio jos uvek jako opterecen zastarelim oblicima iz crkvene slaveno-srpstine. Sa pravopisom bio je jos gori haos kao kad su dve glavne
3'
35